Dalton across borders

Verslag van het Daltoncafé van 28-9-2026

René Berends

Het eerste DaltonCafé van het schooljaar 2026-’27 was 28 september jl., met het interessante thema Dalton across borders. In dit artikel een verslag van de twee presentaties die gehouden zijn.

Bernardien van der Vorm – Nijhof, directeur van Internationale Daltonschool Ods ’t Gijmink in Goor vertelde over hoe internationalisering een plek heeft gekregen binnen het onderwijs op haar school, welke keuzes daarbij zijn gemaakt en wat dit de leerlingen én het team heeft gebracht. Daarna vertelde Joost van Mensch, onder meer docent Aardrijkskunde op Dalton College Voorburg, hoe leerlingen op zijn school naar aanleiding van zijn lessen over geologie een reis naar IJsland hebben georganiseerd en hoe daarbij de uitgangspunten van het daltononderwijs sturing gaven aan het proces. Er waren 41 deelnemers aan het DaltonCafé.

Werken vanuit de kernwaarden

Op de openbare daltonschool ’t Gijmink in Goor wordt aan onderwijs gewerkt, waarin leerlingen niet alleen leren voor de wereld van vandaag, maar ook voor die van morgen. Vanuit de daltonvisie wordt het belangrijk gevonden dat kinderen leren kijken over de grenzen van hun eigen omgeving en zich ontwikkelen tot wereldburgers. Internationalisering speelt daarin een belangrijke rol. Daar wordt op verschillende manieren vorm aan gegeven, van het leggen en hebben van internationale contacten en projecten tot het versterken van wereldoriëntatie en intercultureel bewustzijn. Dit wordt altijd gedaan vanuit de overtuiging dat leerlingen leren door te ontdekken, samen te werken en nieuwsgierig te zijn naar anderen.

Internationalisering is op Ods 't Gijmink meer dan reizen naar het buitenland, waar vaak in eerste instantie aan gedacht wordt. “Het wordt bij ons in een bredere context gezien”, vertelt Bernardien. “Het gaat over het ontwikkelen van kinderen die nieuwsgierig zijn naar de wereld, openstaan voor andere culturen en zich kunnen bewegen in een steeds internationalere samenleving.”

’t Gijmink hanteert daarbij het statement ‘Met je eigen persoonlijkheid moedig de wereld in’ en daarbij vormen de daltonvaardigheden die op de kernwaarden gebaseerd zijn een brug naar de wereld: zelfstandigheid, verantwoordelijkheid, samenwerking, reflectie en effectiviteit.

Internationalisering begint dan ook bij de visie. Het uitgangspunt is dat kinderen opgroeien tot zelfstandige jonge mensen die met vertrouwen hun plek in de wereld kunnen innemen. Binnen het daltononderwijs leren kinderen verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen ontwikkeling, leren ze samenwerken met anderen en reflecteren op hun handelen. Juist deze vaardigheden hebben kinderen nodig in een wereld waarin grenzen vervagen en samenwerking steeds internationaler wordt. “Daarom zien wij internationalisering niet als iets extra's,” stelt Bernardien, “maar als een logische uitwerking van de daltonidentiteit van de school.”

Internationalisering is meer dan reizen

“Zoals gezegd, wordt er vaak als eerste gedacht aan buitenlandse reizen”, stelt Bernardien. “Die zijn natuurlijk waardevol, maar maken slechts een onderdeel uit van wat we op school doen.” Er worden verschillende ‘lagen’ onderscheiden. Kinderen leren allereerst Engels. Er wordt aan wereldburgerschap gewerkt, waarbij leerlingen over andere culturen leren, respectvol omgaan met verschillen en waarbij ze ontdekken dat er andere manieren zijn om te leven, leren en denken. Daarnaast worden contacten opgebouwd en onderhouden met scholen in andere landen en doet de school mee aan Erasmus⁺-projecten. Zo ontstaat een doorgaande lijn die iedere leerling ervaart, ook als een leerling niet zelf op uitwisseling gaat.

Op school wordt daarbij ook aandacht geschonken aan professionalisering van onze docenten. Wereldburgerschap geldt ook voor hen.

Engels

Een belangrijk onderdeel van internationalisering op school is het vak Engels. Alle leerlingen krijgen vanaf groep 1 structureel Engels aangeboden. Daar wordt een vakdocent voor ingezet. In de bovenbouw wordt Engels groepsdoorbrekend gegeven. Dat geeft de mogelijkheid om beter aan te sluiten bij verschillen tussen leerlingen.
“Het is belangrijk dat Engels geen los vak is, maar een middel wordt om met anderen te communiceren. Dat merken leerlingen uiteraard tijdens internationale contacten. Ze moeten dan communiceren met kinderen in andere landen. Dan krijgt taal echt betekenis.”

De wereld begint dichtbij

Internationalisering en wereldburgerschap zijn nauw verbonden. Kinderen leren niet alleen over andere landen, maar vooral over mensen. Ze leren dat iedereen vanuit een andere achtergrond naar de wereld kijkt. Ze leren ook luisteren naar elkaar en omgaan met verschillen. Dat gebeurt niet alleen tijdens speciale lessen, maar ook tijdens het samenwerken, het oplossen van conflicten, bij presentaties en het nemen van verantwoordelijkheid binnen de school. Wereldburgerschap krijgt daarom elke dag vorm in de klas vanuit het hebben van een nieuwsgierige, open blik naar anderen, respect hebben voor verschillen, door democratisch handelen en het nemen van verantwoordelijkheid.

Echte ontmoetingen

Naast het dagelijkse aanbod is er in het onderwijs ook aandacht voor ‘echte’ ontmoetingen. Veel leerlingen doen contacten op met leerlingen uit andere Europese landen, zoals recent met leerlingen van daltonscholen in Oostenrijk en Tsjechië. Daarnaast mochten we ook een delegatie leerlingen en leraren ontvangen van een daltonschool uit China.

Die ontmoetingen zijn uniek en bijzonder. Kinderen ontdekken dat leeftijdsgenoten aan de andere kant van de wereld soms heel anders leven, maar tegelijkertijd veel dezelfde interesses hebben.

Juist die ontmoetingen maken indruk. De internationale context wordt dan concreet, persoonlijk en betekenisvol.

Erasmus+ in de praktijk

Een concreet voorbeeld was onze Erasmus⁺-uitwisseling met Tsjechië. “Onze leerlingen werkten daar samen met kinderen uit verschillende landen. Ze moesten zichzelf redden in een internationale omgeving, communiceerden in het Engels, presenteerden hun werk en werkten samen aan gezamenlijke opdrachten. En wat ons daarbij opviel,” vertelde Bernardien, “is dat leerlingen vaak meer kunnen dan ze zelf denken.” Juist doordat ze uit hun vertrouwde omgeving stapten, groeiden ze zichtbaar in zelfvertrouwen en zelfstandigheid.

Wat levert het op?

De belangrijkste vraag is natuurlijk: wat levert het op? Bernardien stelt dat het leerlingen meer zelfvertrouwen geeft. “Ze durven gemakkelijker Engels te spreken, leren verantwoordelijkheid te nemen en ontwikkelen lef en nieuwsgierigheid naar andere mensen en andere culturen.” Bovendien leren ze verantwoordelijkheid te nemen, ontwikkelen ze door ervaring betere communicatievaardigheden en groeit hun besef dat de wereld groter is dan hun eigen omgeving. Het belangrijkste is misschien wel dat ze ervaren dat verschillen verrijkend kunnen zijn en dat samenwerken mogelijk is, ook als je niet dezelfde taal spreekt.

“Voor ons is internationalisering niet iets extra's. Het is zelfs krachtig omdat het een onderdeel is van het dagelijkse onderwijs. Het is verbonden met de daltonkernwaarden, met wereldburgerschap en met taalontwikkeling. Daardoor ontstaat een samenhangend geheel waarin leerlingen stap voor stap leren om zich open te stellen voor de wereld.”

Member of Dalton International

Sinds maart 2023 is ’t Gijmink official member van Dalton International. “Daarmee maken we deel uit van een wereldwijd netwerk van daltonscholen,” stelt Bernardien. “Dat lidmaatschap is voor ons geen label op zichzelf. Het helpt ons om internationalisering direct te verbinden aan de ontwikkeling van ons daltononderwijs. Via Dalton International komen we in contact met scholen en collega’s uit andere landen. We delen ervaringen en zien hoe dezelfde daltonkernwaarden in verschillende onderwijsculturen vorm krijgen. Dat geeft inspiratie, maar zet ons ook aan tot reflectie: waarom doen wij wat we doen, wat werkt goed en wat kunnen we van anderen overnemen?

Voor leerlingen betekent dit dat zij ervaren dat dalton niet alleen iets van onze eigen school of van Nederland is. Zelfstandigheid, verantwoordelijkheid, samenwerken, reflectie en effectiviteit zijn vaardigheden waarmee kinderen ook over grenzen heen kunnen leren en contact kunnen maken.

Betrokkenheid ouders

Internationalisering lukt alleen goed wanneer ouders begrijpen waarom we dit doen en wanneer zij zich betrokken voelen. Daarom worden ouders vanaf het begin meegenomen in het doel van internationale activiteiten. “We leggen uit dat het niet alleen gaat om een reis of een bijzonder bezoek, maar om taalontwikkeling, wereldburgerschap en het oefenen van daltonvaardigheden.”

Vooraf wordt duidelijke informatie gegeven over programma’s, de begeleiding, de praktische afspraken en wat er van leerlingen verwacht wordt. Bij grotere activiteiten kunnen ouders meedenken of praktisch ondersteunen. Denk aan voorbereidingen, vervoer, gastvrijheid of het delen van eigen internationale ervaringen en contacten.

Tijdens en na activiteiten wordt ook altijd zichtbaar gemaakt wat leerlingen meemaken en leren. Daarbij worden verhalen en beelden gedeeld, via de gebruikelijke communicatiekanalen van de school, uiteraard binnen de geldende privacy-afspraken. Ook vertellen en presenteren leerlingen zelf wat ze geleerd en meegemaakt hebben. Daardoor zien ouders niet alleen wat er is gedaan, maar vooral ook welke ontwikkeling erachter zit.

“We horen ook graag wat leerlingen en ouders ervaren hebben”, stelt Bernardien tot slot. “Die terugkoppeling helpt ons om volgende activiteiten te verbeteren. Zo zijn ouders niet alleen ontvanger van informatie, maar partner in het mogelijk maken en verder ontwikkelen van internationalisering op school.”

De IJslandreis van leerlingen op Dalton College Voorburg

De tweede bijdrage aan het DaltonCafé van 28 september jl. was van Joost van Mensch.

Waar Bernardiens presentatie een mooi voorbeeld is hoe internationalisering vormgegeven kan worden vanuit het beleid van de school, is Joosts presentatie een voorbeeld van hoe een internationale reis ook vorm kan krijgen vanuit leerlingen die zelf de regie pakken. “Onze reis naar IJsland was eenmalig, waarbij je eigenlijk prachtig kan illustreren hoe daltonkernwaarden vorm kunnen krijgen,” stelde Joost.

Het begon allemaal toen een klein clubje leerlingen van 5-havo en 6-vwo, aan Joost vroeg: "Joost, waarom gaan we niet op reis met aardrijkskunde?"

"Ja, waarom eigenlijk niet?”, was Joosts reactie. Hij vroeg de leerlingen vervolgens een plan te maken, dat voorgelegd zou kunnen worden aan de schoolleiding. “En dan was het natuurlijk de vraag of de schoolleiding de vraag van de leerlingen zonder vrees tegemoet zou willen en durven treden. “Want dat is theoretisch wel het uitgangspunt bij daltononderwijs: Als we mensen met lef willen opvoeden, dan moeten we zelf ook lef hebben.”

Een groepje leerlingen maakte vervolgens een plan. Ze kwamen met een eerste begroting, waarin ze inventariseerden hoeveel zo’n reis zou kosten en ze bedachten ook hoe ze dat allemaal zouden kunnen gaan betalen.

“Zo begonnen de voorbereidingen van een studiereis naar IJsland,” vertelt Joost. “De projectgroep formuleerde vervolgens ook een aantal voorwaarden en ontwerpeisen. Zo werd gesteld dat ook leerlingen waarvan de ouders zo’n reis niet zouden kunnen betalen, mee zouden moeten kunnen. Dus werden er bijbaantjes georganiseerd om samen geld in te zamelen voor degenen die dat nodig hebben. De leerlingen gingen op zoek naar sponsoren en vroegen ook de ouderraad om een bijdrage.

“Ik vertelde niet hoe het moest, maar gaf adviezen en begeleidde het proces,” stelt Joost. “Maar het was echt hún plan, hún onderzoek. De leerlingen deden zoveel mogelijk zelf.”

Voorbereiding op thema’s

De projectgroep die het voortouw nam, heeft het reisplan opgesteld, waarna alle leerlingen een stuk van de inhoudelijke voorbereiding op zich namen. Ze gingen daar serieus en zeer verantwoordelijk bij te werk. In groepjes adopteerden de leerlingen inhoudelijk thema’s, want het ging natuurlijk wel om een reis die in het kader van het vak aardrijkskunde uitgevoerd zou worden. Thema’s werden vastgesteld en onder groepjes verdeeld. Zo was er een groepje voor de thema’s: de economie van IJsland, IJsland sociaal en cultuur, geothermie, watervallen, erosie en sedimentatie en platentektoniek.

“We moesten er met z’n allen natuurlijk ook naar toe en daar slapen,” vertelt Joost, “en ook dat hebben de leerlingen allemaal zelf uitgezocht. De kosten werden beraamd voor de accommodaties, het vliegtuig en het busvervoer uitgezocht. Er werden offertes aangevraagd en die werden weer met elkaar vergeleken.” Uiteindelijk boekte Joost de reis vanuit school, maar de leerlingen hadden de regie en de verantwoordelijkheid om het allemaal uit te zoeken.

Er werd een programmaboekje samengesteld met inhoudelijke bijdragen van alle groepjes. Ook werd er door de leerlingen een voorlichtingsavond voor ouders gehouden.

Waarom is zo’n reis organiseren nu ‘dalton’?

Leerlingen hebben allemaal hun inbreng gehad. Alle leerlingen hebben zelfstandig het eigen onderdeel voorbereid. Ze hebben samen zorg gedragen voor het betaalbaar maken van de reis; accommodaties geregeld. Samen zijn ze tijdens de reis binnen het afgesproken budget gebleven.

De leerlingen verbleven in zespersoons appartementen. Ze kookten zelf, deden zelf boodschappen en regelden een bus voor de dagen dat we buiten Reykjavik verbleven. Verder organiseerden de leerlingen verschillende sponsoracties. Uiteraard werd er ook geld ingezameld als CO₂-compensatie.

Ze waren ook verantwoordelijk voor de aardrijkskundige, inhoud verdieping tijdens de reis door om de beurt voor elkaar bepaalde voorbereide thema’s te verdiepen.

“Uiteindelijk hebben ze veel meer over de aarde geleerd door zelf lesjes te moeten geven op locatie dan ze ooit op school uit methodeboekjes opgestoken zouden hebben.” Ze hebben ook geleerd met een beperkt budget een zeer inhoudelijk programma samen te stellen door te overleggen, de plannen, door scherpe keuzes te maken en extra geld te werven.

Georganiseerd voor en door leerlingen. Dus. Dankzij het vertrouwen van de schoolleiding konden leerlingen eigenaar worden van een unieke ervaring waar ze heel veel hebben geleerd, en niet alleen over platentektoniek. Het leverde een onvergetelijke reis op waarin alle daltonkernwaarden als vanzelfsprekend vanaf dag één zichtbaar waren.

Tijdens de reis werd er elke dag met elkaar geëvalueerd. Aan tafel ’s avonds maar ook gedurende de busreizen werd er gereflecteerd. Bovendien werd er gezamenlijk een blog bijgehouden over wat ze gezien, geleerd en beleefd hadden.

Ze leerden van en met elkaar. Natuurlijk paste de inhoud van de studiereis naadloos bij het examenprogramma van zowel de havo- als de vwo-leerlingen. Denk aan de thema’s ‘aarde’, ‘de wereld’, en ‘de leefomgeving’, maar ze hebben veel meer geleerd als ondernemende, proactieve burgers in spe. Veel meer dan in de eindtermen vermeld staat.

“En wat daarbij bijzonder is,” stelde Joost, “dat je op zo’n reis altijd wel bijzondere dingen meemaakt, die je nooit voorzien had: een bezoek aan een enorme bananenkwekerij! Op IJsland?  Ja, want bananen groeien prima in kassen die door aardwarmte verwarmd worden. En verder was er op een nacht een keer een prachtige ‘show’ van het noorderlicht te zien was. Ook dat was onvergetelijk!”

Mededelingen vanuit het bestuur

Voordat de twee inleiders over het thema ‘Dalton across borders’ spraken, nam Vera eerst het woord om vanuit het bestuur een aantal korte mededelingen te doen.

1. Allereerst is het aardig te melden dat Joost van Mensch voorgedragen wordt om de nieuwe voorzitter van de NDV te worden. Op de komende Algemene Leden Vergadering zal daarover een besluit genomen worden. Mooi dat we hem vandaag al konden beluisteren.
2. Het bestuur werkt aan een drietal uitdagingen.
   1. Omdat de continuïteit van de visitaties onder druk staat en er tegelijkertijd gewerkt wordt aan het versterken van de verbinding tussen PO en VO gaan visitatiecommissies PO en VO meer samenwerken. Er wordt gewerkt aan gezamenlijke scholing, een duidelijker voorbereidingstraject en gaan we zorgen voor voldoende visiteurs. Uiteindelijk willen we toe naar één geheel: Daltonvisiteurs en een visitatiecommissie daltononderwijs.
   1. Omdat ook de continuïteit van de regio’s onder druk staat, wordt de huidige regionale structuur losgelaten. Tegelijkertijd mogen we onze kracht van elkaar actief vinden, ontmoeten en versterken niet verliezen. Onderzocht wordt hoe scholen nu contact met elkaar hebben, kennis en ervaringen delen en bij kunnen dragen aan de vereniging. Op basis daarvan zullen nieuwe vormen van verbinding gestimuleerd worden die aansluiten bij de behoeften en energie van de leden.
   1. Het bestuur wil beter voorzien in de informatie- en kennisbehoefte van de scholen.

De uitdaging is om de in de vereniging aanwezige kennis, ervaring en expertise beter vindbaar, bruikbaar en met elkaar verbonden te maken. We werken daarom de komende jaren aan een kennisinfrastructuur waarin scholen, opleiders, onderzoekers en experts elkaar gemakkelijker kunnen vinden. Daarbij onderzoeken we ook nieuwe mogelijkheden en hebben we ontwikkelingen in gang gezet, zoals het uitbreiden van de website met een archief, een AI-zoekfunctie en profielkaarten van scholen.

• Op 4 november a.s. is er een bijeenkomst voor alle regiobesturen, waarbij de drie hierboven genoemde thema’s centraal zullen staan. Op 10 februari is er een extra (regio)bijeenkomst.
• Schrijf ook alvast 7 april in je agenda. Dan is de ALV voor alle leden.
• Op 4-7 november a.s. is het 28^ste Internationaal Daltoncongres. Ditmaal is het congres in Shenzhen. Informatie is te vinden op de website van Dalton International: www.daltoninternational.org.
• Na de versie van 2025 en 2026 werken de lectoraten nu samen aan de Staat van het Vernieuwingsonderwijs 2027. Het nieuwe centrale thema is: de vrijheid van onderwijs. Zie onder meer: https://dalton.nl/2026/09/21/onderwijsvrijheid-als-thema-voor-de-staat-van-het-vernieuwingsonderwijs-2027/

Omdat in de Staat ook altijd een overzicht gegeven wordt dan ‘dalton in het nieuws het afgelopen jaar’ willen we vragen om door te geven wanneer jij of jullie school in de media zijn geweest.

Verder is zal er ook weer een onderzoek gestart worden rond het thema ‘vrijheid’ (van onderwijs, in het onderwijs, van leerlingen èn leraren. Volg daarvoor de Nieuwsbrief en doe svp mee aan het onderzoek dat hiernaar opgezet wordt.

Voorafgaand aan de presentatie van de (algemene) Staat van de Onderwijsinspectie zal de Staat van het Vernieuwingsonderwijs gepresenteerd worden op een bijeenkomst op maandag 5 april 2027. Reserveer alvast de datum.

• Tot slot, wordt er ook door de lectoraten van Saxion en Thomas More onderzoek gedaan naar ‘de daltontaak’. Voor het vervolg zijn de onderzoekers op zoek naar voorbeelden van doelen- en oefentaken én thema- en projecttaken, zoals die nu op scholen gebruikt worden. Stuur deze voorbeelden svp naar Brigitte Witmus (b.witmus@thomasmorehs.nl) en/of naar Vera Otten-Binnerts (v.m.otten@saxion.nl).

Het DaltonCafé

De daltonvereniging organiseert al sinds 2020 periodiek een online-Daltoncafé. De organisatie ligt in handen van Vera Otten-Binnerts, Maurice Visser, Hanneke Postema-Gerritsen en René Berends. Hij verzorgt ook steeds het verslag.

De data voor de DaltonCafés van komend schooljaar zijn al vastgelegd. Neem ze alvast over in je agenda. Bewaar de link naar het café op je computer. Die is altijd hetzelfde.

• 16 november 2026
• 18 januari 2027
• 7 april 2027 (Dit DaltonCafé wordt weer gehouden na afloop van de Algemene Ledenvergadering van de NDV en is fysiek en online te volgen).
• 10 mei 2027

Berends, R. (2026). Dalton across borders. Verslag van het Daltoncafé van 28-9-2026. DaltonVisie14(24).