Leren moet leuk zijn!

Column

René Berends, 2026

Na een heerlijke vakantie op Schiermonnikoog stond ik op een vroege vrijdagochtend met een aantal anderen bij een bushalte te wachten om naar de veerhaven gebracht te worden, om vervolgens daar de boot terug naar Lauwersoog te nemen.

Er liep een klas met kinderen in gele hesjes langs. Eén leraar voorop en één leraar achterop. Mijn inschatting was dat het een groep 8 was, die vanwege de Gouden Weken in het begin van het schooljaar, op kamp waren om – zoals dat bedoeld is – ‘van de groep een groep te maken’. Een groepje keuvelde rustig. Andere kinderen sjokten in stilte mee. Een enkeling groette ons. Het geheel maakte een gedweeë indruk. De avond daarvoor was vermoedelijk een ‘bonte avond’ geweest en dan is het na een week kamperen en een late feestavond vermoeiend om zo vroeg de volgende ochtend alweer op pad te zijn.

“Dat was in mijn tijd wel anders,” opende een man bij de bushalte het gesprek. Ik schatte hem zeker 80, maar hij stond er nog vief bij. “Tegenwoordig moet leren altijd maar leuk zijn!” stelde hij. “Ik heb hbs-B gedaan – met drie talen! – en dat was hard werken en zeker niet leuk. Zo heb ik wel leren doorzetten. Dat vormt het karakter! Ik heb daar mijn leven lang plezier aan gehad. Die kinderen van tegenwoordig leren niks meer. Het onderwijs kachelt achteruit. Alleen maar omdat het leuk moet zijn! Daar gaat het mis!”

Ik was verbouwereerd en viel even stil. Daar was weer iemand met een karrevracht aan vooroordelen over onderwijs die in de samenleving steeds meer stem lijken te krijgen.

Maar toen ik mijn gedachten had geordend en wel zin had om er tegenin te gaan, stelde ik: “Ik denk dat er niks mee mis is als onderwijs leuk is. Ik denk dat kinderen nieuwsgierig geboren worden; nieuwsgierig naar zichzelf, naar anderen en naar de wereld en dat ze daarover leren nog leuk vinden ook! Dat zit ingebakken. Ik denk zelfs, dat we in het onderwijs die nieuwsgierigheid afleren, omdat we ze te veel dingen laten doen die niet erg zinvol zijn en zeker niet leuk zijn, maar waarvan wij vinden dat ze die toch moeten doen! Neem zo’n weekje Schiermonnikoog met z’n allen, dat vergeten ze hun hele leven niet meer! Dat geeft echte ervaringen, is daardoor zinvol en leuk!”

Het gezicht van de man betrok. Hij scande mij met zo’n gezicht van ‘nee toch, daar heb je weer zo’n softie! Het moet toch niet erger worden’.

Maar ik ging helemaal los: “Weet u, toen ik 11 was, ben ik op Terschelling op kamp geweest. Ik heb er destijds twee penvriendinnetjes aan overgehouden aan wie ik tientallen brieven geschreven heb. Dat was voor ‘het echie’. Heel wat anders dan fake-brieven schrijven in een werkboekje van een taalmethode, die ook nog eens niemand leest. Bovendien heb ik na dat kamp mijn leven lang interesse gehouden in het verzamelen van soorten schelpen. Ik ben zelfs deze week op Schier nog naar het schelpenmuseum geweest. Die belangstelling heb ik toen op mijn elfde opgepikt. Ik heb die week op Terschelling ook aan wadlopen gedaan en weet sindsdien wat eb en vloed is, omdat ik dat in het echt gezien heb en niet uit een boekje geleerd heb. Ik denk dat kinderen dat willen: leren voor het ‘echie’, met elkaar en in de echte wereld. En echt waar, dan is er niets leukers dan dat!”

Ik had het idee dat de man mij nog weerwoord wilde geven, maar de bus kwam eraan en we moesten onze koffers naar binnen sjouwen.

De klas was voorbijgelopen. De kinderen keuvelden en sjokten rustig door. Ze hadden niets meegekregen van ons gesprek. Er was er nog een van hen die naar de kant van de weg wees, waar twee paddenstoelen stonden.

Daltononderwijs zet in op leren voor het ‘echie’. We kunnen bij Parkhurst en bij haar vroege volgers prachtige citaten vinden waarin dit idee bevestigd wordt.

Aan leren voor het ‘echie’ voldoet de ‘oude’ school niet, stelt Evelyn Dewey: “So schools are not experience, or at least their curricula are not. They are magic doses from a mediaeval prescription. They are the continuation of a method unsuited to the subject-matter of today. Suppose we tried to supply the world’s present demand for cloth by hand looms. It would not be much more impossible than trying to educate by teaching facts”(Evelyn Dewey, 1922, p. 160). "The child, cramped and frustrated by the rules and regulations of our educational system, never gets to grips with experience in any form" (Parkhurst, 1922, p. 5).

Parkhurst praat over proefondervindelijkheid: “(…) someone – either staff member or student – has had a moment of insight as to ways in which the nature of the ‘world outside school’, the purposes of the adolescent, and the ‘learning process’ might be fused into a vital experience.” Daarom: “The curriculum should be thought of in terms of activity and experience, rather than of knowledge to be acquired and facts to be stored” (Kimmins& Rennie, 1932).

Dat betekent dat we in het daltononderwijs niet ‘leren voor de prullenbak’, maar voor het echte leven. “Remember that a pupil only matures through his own experience, not his teachers’ (Headmaster (n.d.), p. 2-4). “School life (op de Dalton School) is modified so as to include training in real experience, that experience for which a craving exists in every youthful heart (Parkhurst, 1922, p. 5). “Experience is the best and indeed the only real teacher” (Parkhurst, 1922, p. 151).

En het leuke is, dat als leraren hun onderwijs zo inrichten, ze er zelf ook plezier aan beleven: “In working under the Dalton Plan the teacher finds himself confronted with an experience that is both new and pleasing” (Parkhurst, 1922, p. 163).

Berends, R. (2026). Leren moet leuk zijn! Column. DaltonVisie14(22).